Praxis

Exodus voor de superrijken betekent het dumpen van de nuttelozen

Terwijl zeer rijk versus arm vandaag nog extremer voor ongelijkheid en onrechtvaardigheid zorgt, werkt zeer rijk aan een ontsnappingsroute. Zij scheppen een betere wereld voor een elite en twee nieuwe menstypes: de overlever, de waardevolle mens en de, nutteloze. De nuttelozen zijn nu al afgeschreven. Vluchtelingen, daklozen en grondslapers verbranden op aarde of doven uit. Voor hen is er geen exit, geen exodus, geen vluchtroute. Praxis is de ideale staat voor het waardevolle type.

Opgelet: dit is geen dystopisch verhaal. Het is geen fictie, geen Netflix, geen boek van Margaret Atwood. Het is helemaal niet niet echt. Het bestaat in het hoofd van rijke, machtige mensen met een belangrijk netwerk. Zij zullen er alles aan doen om Praxis te realiseren. Ik doe, met de hulp van AI (mijn junior en tutor, de gemaks- en synthesemachine, weet niks, denkt niet), mijn best om uit te leggen wat zij met Praxis willen. Bronnen: Vanity Fair, Financial Times, NYT, Guardian, MIT Technology Review, De Volkskrant en de website van Praxis.

Beeld: van de website van Praxis

de officiële website van Praxis

“Ieder mens is een wolf voor de ander.” De natuurlijke toestand - zonder overheid - is er een van “war of every man against every man.” Het eerste komt uit een komedie van Plautus en is van voor onze jaartelling. Het andere citaat komt uit de 17de eeuw en is van Thomas Hobbes. Als je erover nadenkt zorgt dat voor somberte.

Ik heb geleerd, gestudeerd en geleefd volgens het idee dat iedereen er, ondanks de wolven, toch het beste van maakt voor iedereen. We zijn sociaaldemocraten en solidair. Antigif voor de somberte is dat de goede natuur van de mens een vertrekpunt moet zijn. Dat begint bij Rousseau (18de eeuw) en wordt in de Lage Landen populaire wetenschap en filosofie door De meeste mensen deugen van Rutger Bregman (21ste eeuw). Edoch. Iedere keer als ik het weer een beetje zie zitten, wordt het weer nacht. En ‘s nachts komen de wolven.

Dit las ik in De Standaard in een stuk van Dominique Minten:

Praxis, een startup die een autonome, libertaire ‘netwerkstaat’ wil creëren in de ruimte, ziet Groenland als een ideale proeftuin. Onder anderen Peter Thiel, de man die J.D. Vance heeft gelanceerd, is een investeerder in Praxis.

De staat voorbij

Waarom techtitanen dromen van een libertaire netwerkstaat in de ruimte

Terwijl regeringen wereldwijd worstelen met inflatie, klimaat, oorlog en sociale onrust, groeit in de marge van Silicon Valley een ander verlangen: niet naar hervorming, wel naar vertrek. Niet naar een andere partij of een nieuw beleid, gewoon naar een andere orde. Praxis heet het project dat deze droom vandaag het scherpst verwoordt. Het wil een libertaire “netwerkstaat” bouwen — eerst online, later fysiek, uiteindelijk in de ruimte.

Praxis is voorlopig geen stad en geen staat. Het is een idee, een gemeenschap en een kapitaalproject. Het zegt toch veel over hoe een deel van de mondiale elite de klassieke natiestaat niet langer ziet als oplossing. De staat is een obstakel. Ze staat in de weg.

Burgerschap als abonnement

Het uitgangspunt van Praxis is eenvoudig: burgerschap moet vrijwillig zijn. Geen geboortegrond, geen verkiezingen, geen parlementen. Wel: eigen regels. De deelnemers besturen hun eigen anarchistisch rijk. Dus je bent deelnemer en geen toevallige bewoner van bijvoorbeeld de natiestaat België. Het uitgangspunt is dat de staat hen onvoldoende bedient. Zoals Donald Trump het ziet. De klassieke Europese staten en de EU is politiek correct, te vriendelijk, te slap. Hij ziet Europa als een geweldige plek waar iedereen zomaar welkom is. Praxis wordt anders.

Dat idee is niet nieuw. Het kreeg de voorbije jaren een duidelijke ideologische vorm dankzij Balaji Srinivasan, voormalig technisch directeur van Coinbase, een online platform voor crypto, digitale munten. Hij schreef The Network State. Srinivasan stelt dat de natiestaat een verouderde technologie is: te traag, te log, te vatbaar voor wat hij “massademocratische irrationaliteit” noemt. Zijn alternatief is een netwerk van digitale gemeenschappen die pas later — als ze voldoende leden, kapitaal en cohesie hebben — een territorium verwerven.

Praxis is de meest ambitieuze poging om dat scenario in de praktijk te brengen.

Wie zit erachter?

Het project wordt geleid door Dryden Brown, een jonge ondernemer die zich profileert als staatsbouwer voor het digitale tijdperk. Rond hem verzamelt zich een netwerk van investeerders en sympathisanten uit de tech- en cryptowereld. Fondsen als Pronomos Capital — gespecialiseerd in charter cities en speciale economische zones — behoren tot de financiers. Ook Paradigm, een invloedrijk cryptofonds, investeerde.

In de ideologische coulissen duiken bekende namen op. Peter Thiel, PayPal-oprichter en uitgesproken criticus van democratie (“I no longer believe that freedom and democracy are compatible”), geldt als intellectuele peetvader van dit soort projecten. Joe Lonsdale, medeoprichter van Palantir, en Naval Ravikant, investeerder en libertair denker, bewegen zich in hetzelfde gedachtegoed. Ook Marc Andreessen heeft zich herhaaldelijk positief uitgelaten over private steden en experimentele governance.

Zelfs wie niet rechtstreeks betrokken is, deelt vaak dezelfde intuïtie. Elon Musk droomt openlijk van Mars als “back-up voor de beschaving”. Vitalik Buterin, oprichter van Ethereum, experimenteerde met Zuzalu, een tijdelijke pop-upstad waar alternatieve vormen van samenleven en bestuur werden getest. Het zijn geen randfiguren. Dit zijn centrale spelers in de hedendaagse techcultuur.

Waarom de ruimte?

Dat Praxis uiteindelijk naar de ruimte kijkt, is geen futuristische gril, maar een strategische keuze. De ruimte is duur, gevaarlijk en juridisch vaag. Precies daarom is ze aantrekkelijk. Ze belichaamt de ultieme grens: een plek zonder gevestigde soevereiniteit, waar nieuwe regels kunnen worden geschreven.

Historisch gezien is dat niet nieuw. In de Oudheid werd er al gekoloniseerd. Via de ontdekkingsreizen in de 15de eeuw ontstonden de eerste kolonies in de 16de. Colonia, Latijn voor nederzetting, volksplanting. Ook koloniale nederzettingen, vrijhavens en offshore zones fungeerden als experimenteerruimtes voor economische en politieke modellen die elders controversieel waren. Praxis past dat patroon toe op het kosmische niveau. Niet omdat de aarde verdwenen is. Ze legt volgens de Praxianen te veel verplichtingen op: belastingen, regelgeving, solidariteit.

De techtitanen worden vandaag in de VS al meer dan gewoon goed bediend. Hebben zij wel een netwerkstaat nodig? Met dank aan de Trump-adminstratie kunnen zij nu ook al aan de knoppen draaien. En toch denken zij graag verder dan de politieke realiteit. Zij zijn op zoek naar ongelimiteerde vrijheid. Zelfs de limieten van de planeet zijn te strak. Peter Thiel, de medeoprichter van ondermeer Paypal ziet zijn vermogen als een illusie van macht en autonomie. Hij benoemt het gevoel dat een vermogen je elk moment kan afgenomen worden. Door een andere president, nieuwe regels, revolutie of een klimaatramp. Is het vreemd dat er in de vooruitstrevende ideeën van de netwerkstaat ook plaats is voor antiverouderingsonderzoek in een streven naar onsterfelijkheid? Het klinkt als “To infinity and beyond!” van Buzz Lightyear maar dan vertolkt door betweters en superioriteitsdenkers. Dryden Brown, de stichter van Praxis, wil de State inruilen voor een Empire in de ruimte.

Dryden Brown. Foto’s zijn schaars. Of hij het is? Is dit een AI-afbeelding?

“States are bureaucracies. States merely exist. States maintain. But empires? Empires dream. Empires build. Empires unite. Empires transcend. A state operates within rules - an empire writes them. A state manages territory - an empire transforms civilization itself. When we say we’re building a network empire, we mean we will create entirely new forms of human civilization.” (Uit de toespraak van Brown op het Praxis World Congres op 6 november 2024)

Voor wie is dit bedoeld?

Praxis pretendeert geen samenleving voor iedereen te zijn. Het mikt expliciet op hoogopgeleide, ondernemende en mobiele individuen — mensen die waarde toevoegen, zoals het in managementtaal heet. Zorg, herverdeling en sociale bescherming zijn geen collectieve rechten, het zijn individuele verantwoordelijkheden, het is een kwastie van ieder voor zich.

Dat maakt het project coherent, maar ook problematisch. Vrijheid wordt hier niet begrepen als politieke gelijkheid, wel als exit-mogelijkheid. Wie middelen heeft, kan vertrekken. Wie geen middelen heeft, blijft achter in staten die intussen worden leeggezogen van belastinginkomsten, talent en legitimiteit. De waardeloze mens, de have-not, sterft op de aarde die door extreme weersomstandigheden, verlies van biodiversiteit, vervuiling, voedsel- en drinkwatertekort, natuurrampen en kernrampen wordt uitgeput en uitgeleefd.

Critici spreken daarom van een nieuwe vorm van elitair separatisme: geen gated community achter muren, maar een gated polis (politiek systeem) buiten de atmosfeer. Er zijn nu al meer dan 150.000 Praxians die een werkkapitaal van meer dan 1,1 miljard hebben bijeengebracht.

Beeld: de homepage van de officiële website

Experiment of escapisme?

Voorlopig bestaat Praxis vooral als digitale gemeenschap, merk en investeringsvehikel. Er zijn “embassies” in wereldsteden, bijeenkomsten en glossy visualisaties, nog geen stad en geen soevereiniteit. De juridische en politieke obstakels zijn enorm, en geen enkele staat staat te springen om een concurrerende politieke entiteit op zijn grondgebied.

Toch zou het een vergissing zijn om Praxis weg te zetten als sciencefiction. Het project is een symptoom. Het toont hoe een deel van de mondiale elite het sociale contract van de twintigste eeuw heeft opgegeven. Waar klassieke politiek inzet op hervorming — via belastingen, regulering of democratische vernieuwing — kiest deze groep voor afscheuring via technologie en kapitaal. Vaandelvlucht. Wat we zelf doen, doen we beter. Populaire miljardairs laten in praatprogramma’s ook dat spoor achter. Wij kunnen veel beter doen met al dat belastinggeld dan de staat. Musk zei het en deed het (niet goed). Marc Coucke zegt het. Fernand Huts zegt het.

De staat als achtergelaten ruïne

Praxis belooft geen betere wereld voor iedereen. Het belooft een uitweg voor sommigen. In die zin is het minder een utopie dan een diagnose: het vertrouwen in de staat als gedeeld project is niet verdwenen, maar selectief geworden.

De vraag is dan niet of Praxis ooit een stad in de ruimte zal bouwen. De vraag is wat het betekent dat invloedrijke denkers en ondernemers hun hoop vestigen op een exit strategie en niet langer op de aarde en op elkaar. Gedreven door een eeuwig brandend verlangen naar meer winst en minder regelgeving.

Ik herhaal

Terwijl de rijken iedere dag nog voor extremere ongelijkheid en onrechtvaardigheid zorgen, werkt zeer rijk aan een ontsnappingsroute, aan een betere wereld voor een elite en, aan een nieuw menstype: de overlever, de waardevolle mens. De nuttelozen zijn nu al afgeschreven. Zij verbranden op aarde of doven uit. Voor hen is er geen exit. Praxis is de ideale staat voor de waardevollen.